| تحولات افغانستان پس از ۲۰۲۱ و امنیت ملی ایران در پرتو سیاست همسایگی نوین: تحلیل ساختاری در بافتار ژئوپلیتیک متحول خاورمیانه |
| کد مقاله : 1011-IFPOLICY3TH-FULL |
| نویسندگان |
|
جواد بهارمست حسین آبادی * مربی، محقق و پژوهشگر دانشگاه افسری و تربیت پاسداری امام حسین(ع) |
| چکیده مقاله |
| سقوط دولت کابل در اوت ۲۰۲۱ و استقرار مجدد طالبان، تحول بنیادینی را در محیط امنیتی شرق ایران ایجاد کرده است. این رویداد در شرایطی رخ داد که نظم منطقهای خاورمیانه در حال گذاری ساختاری تحت تأثیر عواملی چون گسترش پیمان ابراهیم، تشدید رقابت ایران و اسرائیل و ظهور ائتلافهای نوین است. این مقاله با رویکردی توصیفی- تحلیلی و با بهرهگیری از چارچوب نظری ترکیبی «مجتمع امنیتی منطقهای» و «سیاست همسایگی عملگرا»، پیامدهای چندلایه این تحول بر امنیت ملی ایران را بررسی میکند. یافتهها نشان میدهد ایران با «معمای امنیتی دوگانه» مواجه است: از جهتی، تهدیدات سنتی (مهاجرت، قاچاق مواد مخدر، ناامنی مرزی) تشدید و از جهتی دیگر، ضرورت تبدیل افغانستان به یک «عمق استراتژیک» در مقابل فشارهای فزاینده در جبهههای غربی و جنوبی، بیش از پیش احساس میشود. بنابراین سیاست همسایگی ایران از رویکردی منفعلانه به سمت دیپلماسی فعال، چندجانبه و مبتنی بر تعامل مشروط با طالبان حرکت کرده است. این مقاله نتیجه میگیرد که راهبرد بهینه برای تهران، تلفیق «تعامل مشروط» با کابل، «رهبری ابتکارات منطقهای» و «مدیریت هوشمند تهدیدات فرامرزی» است تا از یکسو ثبات نسبی مرز شرقی را تضمین و از سوی دیگر، منابع خود را برای مدیریت چالشهای پیچیدهتر در دیگر محورهای ژئوپلیتیک متمرکز نماید. |
| کلیدواژه ها |
| امنیت ملی ایران؛سیاست همسایگی؛افغانستان، طالبان؛ مجتمع امنیتی منطقهای؛ ژئوپلیتیک خاورمیانه |
| وضعیت: پذیرفته شده |